Chuyện Phiếm đọc trong tuần thứ 24 mùa Thường niên
năm A 14-9-2014
“Cơn mưa phùn, bay qua thành phố nhỏ”
Hàng cây dật dờ, rụng hoa tàn úa
Hàng cây dật dờ, rụng hoa tàn úa
Buồn chìm vào mắt đen,
người con gái hát một mình
Bài hát, buồn như cuộc tình”.
Bài hát, buồn như cuộc tình”.
(Đức Huy – Cơn Mưa
Phùn)
(Lc 24: 32)
Có nhiều lần, người đọc lại cứ viết thư về hỏi bần
đạo, những câu như: “Sao anh chỉ mỗi
trích-dẫn và cho nghe các bản nhạc buồn, làm day dứt tâm hồn người đọc đến thế?”
Nghe hỏi, “tác thiệt” (chứ không phải “tác giả”) là bầy tôi đây, chả biết trả
lời sao cho phải phép. Chỉ biết ba lăng nhăng nói theo kiểu “Ba bụi” rằng: “Đã là mưa phùn, thì làm sao vui cho được!”
Thôi thì, xin hẹn với bạn đọc, sẽ có ngày bần đạo
bầy tôi cũng chiều ý các bạn rất không “độc” (nhưng vẫn gọi là “độc-giả”) bằng
thơ văn/âm nhạc khá vui vui, cho khoẻ lòng người đi Đạo. Nhưng, từ nay đến ngày
ấy, vẫn xin bà con ta nghe tiếp đoạn nhạc rất “bình bình” như sau:
“Một
sớm mai thức dậy.
Tình
yêu rời chăn gối.
bay
theo những cơn mưa phùn.
Làm
cánh chim bé nhỏ.
Chiều
nay nhiều mây xám.
Bay
theo những cơn mưa phùn, lạnh lùng”.
(Đức Huy – bđd)
Vâng. Quả là, nhạc của tác giả Đức Huy
có nhiều bài vui cũng “hết biết”. Nhưng kiếm được những bài như thế, cũng chỉ đếm
được trên đầu ngón tay. Hệt như khi: nói đến chuyện đạo, mà toàn kể chuyện “buồn
như con chuồn chuồn bay trong mưa”, thật hết ý.
Thôi thì, (lại cũng thôi rồi thì, và hết
thì rồi lại thôi), vâng! Thôi thì thôi bạn đọc từng nghe bầy tôi đây xin hai chữ
“đại xá” để còn tìm đề-tài mà “múa bút” cho vui một đời người. Xin rồi, nay lại
ới gọi: hỡi bạn và tôi, ta hãy về với đề-tài chủ-lực vừa đặt, để còn phiếm. Vậy thì, trước hết, xin
phiếm đôi ba chuyện rất “không buồn” bằng truyện kể nhỏ ở xứ Đạo nọ, rất ư là
“cơn mưa phùn” rơi lộp bộp như sau:
“Linh mục trọng tuổi nọ ở trời Tây được
bổ về xứ đạo khá ư là “hết biết” (!). Mỗi khi ngồi tòa, linh mục mình nghe tín-hữu
xưng thú quá nhiều tội ngoại-tình đến phát khùng, bèn nghĩ bụng: “Sao con chiên
xứ đạo mình bê bối thế?” Và rồi, trong một buổi giảng ở nhà thờ, cha/cố nhà
mình bèn nhắc mọi người, rằng: "Kể từ nay, nếu tôi còn nghe anh chị em xưng
tội ngoại-tình nhiều đến thế, tôi thề sẽ bỏ giáo-xứ đây về lại bổn dòng của
tôi, đấy!".
Ban hành-giáo nghe thế, bèn triệu-tập buổi họp “khẩn”
hầu tìm biện-pháp giải-quyết. Cuối cùng, tất cả đồng ý là: hễ ai xưng tội ấy ấy
thì cứ nói là: con bị “té”, đại khái như sau: "Thưa cha, trong thời gian
qua, con bị té .. những 4 lần, vv… và vv…”
Thời gian trôi mau, Linh Mục trọng tuổi ở trên, chẳng
còn dịp để phải nghe tội "ngoại tình" nào hết, nên cả xứ đều vui vẻ,
ai đi đâu thì cứ đi, ai té nhào chỗ nào thì cứ...té. Thế rồi một ngày nọ, Linh Mục
trọng tuổi qua đời, một linh mục trẻ khác được bổ về thay thế để coi xứ. Một
hôm, linh mục trẻ hỏi ông chủ tịch Hội Đồng Giáo Xứ một câu cũng khá khó: “Này
ông chủ tịch, xứ ta đường xá thế nào, mà sao giáo dân mình cứ bị té ngã hoài
vậy ông?” Ông chủ tịch không tài nào nín cười được, định bụng nói hết sự thật cho
cha/cố nghe, nhưng thấy ngại. Chợt thấy ông chủ tịch cứ cười trừ chẳng trả lời
gì, linh mục trẻ bực mình hỏi: “Ông cười gì thế?” Tuần rồi, vợ ông xưng là bà ấy
bị té đến mấy lần đấy!” (trích truyện cười trên mạng, rất ác ý ở Phương Tây).
Và, viết về “cơn mưa phùn” mà lại thêm truyện kể về “té ngã” đến là thế, cũng
hết biết. Và, chắc chắn là truyện kể ở trên chỉ xảy ra ở trời Tây chứ không là
chuyện của người Việt mình.Thôi thì, xin bạn đọc và cả các bạn-không-đọc bỏ qua
cho câu chuyện tiếu-lâm chay/mặn, để rồi còn đi vào vấn-đề tuy khô-khan, nhưng
không té ngã. Vấn-đề hôm nay ta bàn là…, nhưng trước khi bàn-bạc, đề nghị thêm
lần nữa, ta hát bài “Cơn Mưa Phùn” của Đức Huy thêm nữa, với những câu, như:
“Cơn mưa phùn, bay qua thành phố nhỏ.
Đèn
đêm lặng lờ, gục trên đường phố.
Một
ngày, buồn đã qua.
Người
con gái khóc một mình.
Đời
úa tàn theo cuộc tình.
Buồn,
chìm vào mắt đen.
Người
con gái, hát một mình.
Bài
hát, buồn như cuộc tình”.
(Đức Huy - bđd)
“Bài
hát, buồn như cuộc tình”?
Chao ôi, có thật như thế không đấy? Có hay không, thì ai mà biết được! Thôi, điều
đó cũng chẳng thành vấn-đề. Vấn-đề chỉ thành, khi bạn và tôi, ta đọc tiếp những
giòng viết, có điều cần bàn là: nhận-định của nữ-phụ nọ cũng khá lạ, như sau:
“Tôi rất ghét phải làm mẹ, đến ghê hồn. Nếu quý vị chưa từng
nuôi con nít, thì tôi đề-nghị quý vị hãy suy cho kỹ, rồi mới tính. Mấy cái quảng-cáo
trên truyền-hình, chỉ gạt gẫm bà con mình, thôi. Mọi sự không êm ả như chuyện
thần-tiên ta vẫn kể cho con nít trước khi đi ngủ đâu! Mấy đứa con của tôi thuộc
lứa tuổi từ chập-chững biết đi đến tuổi đi nhà trẻ. Ấy thế, mà chúng cứ cãi vã
rồi đánh nhau, la hét um sùm hết đòi cái này lại bỏ cái kia cứ suốt ngày, chịu
không nổi. Tôi thì đành nói câu: “bó tay chấm cơm” thôi. Hết chịu nổi rồi. Chắc
trên đời này, chẳng ai dám “bật mí” kể cho quý vị nghe/biết về chuyện làm mẹ nó
khủng-khiếp biết chừng nào, đâu nhỉ! Vâng, không ai rỗi hơi đâu. Phần tôi, thì
qúa sức rồi: đêm đã không ngủ được chút nào, mọi giây thần-kinh trong đầu lúc
nào cũng bị bắn phá vì những trận la hét hoặc khóc thét, rồi cãi cọ khiến người
làm mẹ như tôi cứ phải giảng-giải rồi xoa dịu hoặc làm mọi cách để “mặt trận miền
Tây còn yên tĩnh”, những là 24 tiếng suốt 7 ngày tròn. Thú thật là giờ giấc
lao-động buộc mọi bà mẹ phải bỏ ra để trở-thành vợ hiền, người mẹ lý-tưởng cũng
rất bất nhân, đấy quý vị ạ!” (trích
dẫn từ một phát-biểu rất tương-phản ở đâu đó)
Sự thật trên đời làm người mẹ, có khủng khiếp như thế
không? Có con nhỏ, phải chăng là việc tồi-tệ nhất trên đời sao? Phải chăng bắt
các bà mẹ làm tôi mọi cho con cái, như vừa kể có cướp đi tự-do của mỗi người
không? Không đâu. Làm mẹ, là một trong những việc tốt đẹp nhất chưa từng xảy đến
với phụ nữ.
Lấy trường-hợp bà mẹ Lupita của tôi, là người phụ nữ hiền-hậu,
xinh đẹp lạ có duyên thế mà bà cũng có đến 11 đứa trai và 5 con gái, ở lớp tuổi
từ 28 xuống 8, vậy mà bà chưa một lần hối hận vì làm mẹ. Có thể, tôi là con gái
“rượu” của bà, nên đã thiên-vị chăng. Nhưng, tôi vẫn tin là: mỗi lần sinh con đẻ
cái như thế, mẹ tôi càng đẹp ra, và càng hấp-dẫn và bà càng mở lòng từ-tâm đối với
từng đứa con của bà theo cách đặc-biệt của người mẹ. Mẹ tôi nay đã quá tuổi
mang-nặng-đẻ-đau rồi, nhưng nếu còn khả-năng, bà vẫn chịu sinh thêm như thường.
Đến nỗi, cả mẹ tôi lẫn bố tôi đã từng hơn một lần có ý-định nuôi con nuôi, nữa
đấy! (xem thêm Maria
Irizar, More than enough love to go
around, MercatorNet, 25/6/2013)
Đúng như đầu đề bài viết đã nói lên hết
ý-tứ của người diễn-tả những ý và những từ, ở trong đó. Quả thật, các ý/từ của
mọi người có diễn-lộ ra bên ngoài, cũng đều tùy thuộc thứ tình thương-yêu mình
đặt vào mỗi người, mỗi câu chuyện, ở đời.
Hệt như, trong mọi tư-duy về Đạo, người
đi Đạo đều liên-tưởng đến tình thương yêu luôn xuất hiện ở mỗi sự việc, từ những
suy-tư, học hỏi cho đến hành-xử hoặc công việc lao-động mình thể-hiện. Chẳng thế
mà, khi trở về với Lời Chúa và lời Kinh ta đọc, sao bạn và tôi, ta vẫn thấy lảng
vảng trong đầu mình, ý/tứ của Lời Chúa nơi câu nói được thánh-sử Luca ghi như
sau:
“Họ
mới bảo nhau:
‘Dọc
đường, khi Người nói chuyện
và
giải thích Kinh Thánh
cho
chúng ta,
lòng
chúng ta đã chẳng
bừng
cháy lên sao?"
(Lc 24: 32)
Quả, thật rất đúng.
Đúng, như nhận-định của thánh-sử viết Tin Mừng: lòng người bừng cháy khi nghĩ
và nói những điều tốt đẹp từ Tin Mừng Lời Chúa. Chính các thánh-sử cũng đã nhiều
lần khẳng-định: “Thiên Chúa là Tình-Yêu.”
Nên, khi nghĩ và làm những điều tốt đẹp
trên đời, ta đều có động-lực do Tình-Yêu thúc-đẩy. Không tình-yêu, chẳng ai làm
được điều gì nên chuyện. Tệ hơn nữa, khi chỉ có tình-yêu một chiều, người người
cũng sẽ rơi vào trạng-huống như thi-nhân họ Trịnh từng viết cho người mình yêu,
đôi giòng sau đây:
“Anh nhớ lại đời mình.Anh đã nổi trôi qua bao nhiêu
vùng, bao nhiêu miền đất khác nhau. Làm sao quên được nỗi bàng hoàng đong đưa
mình trên từng sợi mưa xám bạc, qua bao nhiêu miền đồi núi khác nhau. Anh làm
chứng nhân trên từng phần đất mới của mây, mưa, nắng gió. Ôi làm sao không buồn
hở Ánh, hở em. Bao nhiêu nguyên-liệu thời-gian không gian đó đã chất-chứa trong
anh làm thành một tiếng hát ngút ngàn ca tụng vực thẳm huy hoàng của khốn cùng.
Mà số phần thì càng hẩm hiu và sự khắc nghiệt càng đẩy xa mình đi vào những
vùng heo hút…” (xem thêm Trịnh Công Sơn, Thư Tình
Gửi Một Người, nxb Trẻ, 2012 tr. 53-54)
À thì ra, “cơn mưa phùn” cuộc đời cũng đã rơi trên người người những “hạt”
buồn, như lời thơ mang nhiều ý-tứ, vẫn cứ hát:
“Cơn mưa phùn,
bay
qua thành phố nhỏ.
Đèn
đêm lặng lờ,
gục
trên đường phố.
Một
ngày, buồn đã qua.
Người
con gái khóc một mình”.
(Đức Huy – bđd)
Khóc nhiều ở đây, thật ra không là “người con gái khóc một mình”, mà chính
là những ai/những người con trai cùng con gái, cứ nhớ lại “một ngày buồn đã qua..” trong cuộc đời mình.
Khóc nhiều ở đây, không chỉ mỗi “người con gái khóc một mình” mà thôi.
Nhưng còn là những ai và những người không thể hiện được tình thương-yêu với
người khác.
Khóc nhiều ở đây, còn là khóc cho người
và cho mình, như bậc thày nhà giáo ở trơi Tây nước Úc, cũng từng có những
cảm-nghiệm khi viết thư gửi một người nổi tiếng mà ông tách riêng tên của người
ấy thành Tiến sĩ Go Ogle, tức người có tên rất quen trên mạng Google, như sau:
“Tiến sĩ Go Ogle thân mến,
Thật cũng là điều hay và rất tốt để ta gặp nhau qua tách cà-phê đậm đà, và
cũng không cần liệt kê nguyên danh-sách gồm 1400 tiệm cà-phê phục vụ cho 250
nhãn-hiệu khác nhau với giá cả rất khác biệt chỉ để ta có được cuộc chuyện trò,
thế này đây.
Với lòng trân trọng sẵn có, tôi chưa từng thấy ai lại quá vất vả với những
chuyện nhỏ như ông từng làm. Khi tôi dùng hình-dung-tự “vất vả” để diễn-tả về
ông, thì xin ông cũng đừng nên quay về lại danh sách 895 địa điểm thể-dục/thể-thao
địa phương. Trong khi chúng tôi ở nơi này, thấy có đến 470 tiệm giặt ủi có đăng
ký đàng-hoàng, thành thử, ta cũng không nên gọi đó là “chuyện nhỏ” nào đó dù
rất thực, hầu hồi-đáp cho đúng mức.
Tôi thật lòng cảm kích khi thấy ông tạo nhiều điều lợi
giúp thêm hiểu biết cho nhiều người. Tên gọi khá lạ của ông đến từ
cách sao đó mà người sử dụng đi và đến với " Ogle", để rồi quay trở lại
với ông về những dữ kiện và phần lớn là những câu theo kiểu đố vui để học. Chẳng
hạn như: khi cần câu trả lời với câu hỏi: " đâu là / tên thủ đô của nước
Uzbekistan?" Hoặc " hàm răng nào lớn nhất thế giới?" Đặc biệt hơn cả là, là khi cả triệu người trên thế giới cứ
trông chờ nơi ông để thấy được diện mạo của công-nương Kate Middleton, chắc ông
cũng tự hỏi là:" sao mà thiên hạ lại cứ bận tâm những chuyện 'lá cải'
như thế nhỉ? "
Mỗi ngày,ông phải giải-đáp có đến cả tỷ câu hỏi, nhiều hơn cả các thày
giáo tiêu-biểu nhất trong trường lớp, nữa. Xem ra, cả thế-giới từng muốn biết
về Lady Gaga và nghệ-sĩ Liz Hurley, và Tom Cruise, nữa đấy. Ông lại có được con
số cũng gần đúng, khi có người hỏi về số người chết mỗi ngày vì chứng
suy-dinh-dưỡng. Lâu nay, ông từng tỏ cho tôi biết là ông thường tự tạo ra câu
giải-đáp, rất như thế. Ông trở thành người danh tiếng đến độ mọi người đều
chấp-nhận những gì ông nói ra.
Quan-hệ tôi có với ông, thưa Tiến sĩ Go Ogle, đặt căn-bản trên sự-kiện
là: nếu ông hỏi tôi và mọi người những câu hỏi nào đi nữa, thì bình thường ra,
bao giờ tôi cũng đáp lại là: “Tôi cũng chẳng biết nữa!” Ông
thấy chuyện này ra như làm khó và khiêu khích ông, nữa. Vì, ảnh-hình và lòng
tự-trọng do chính ông tao ra luôn đến từ sự việc cho thấy: ông là người hiểu
biết cũng khá nhiều điều. Có điều là: ông chẳng bao giờ biết được mẹ cha của
ông là ai, bởi: việc ông sinh ra là do kết-quả từ một gặp gỡ giữa viên-chức
chuyên lo về tiếp-thị và một loạt những bài tính algôrít, rất đặc-thù. Ông có
thể kể ra cả ngàn người từng nói câu: “Tôi cũng chẳng biết nữa!”, nhưng tự chính ông, ông không thể nói câu
ấy ra ngoài miệng, được.
Ông làm tôi nhớ chuyện một người lang-thang ngoài phố chợ vì không nhà
ở, mà tôi từng bỏ ra nguyên buổi sáng với anh ta. Anh giải-thích cho tôi hiểu
từng chi tiết về sự đau-khổ mà cả trăm người từng chấp-nhận chịu dồn cục trên
chiếc máy bay airbus A380, cũng như các khó khăn mà nền kinh-tế hiện-đại đang
gặp phải, và về mẫu mã tạo cho chiếc nệm có lò-xo ở trong. Anh kể cho tôi biết
hết mọi chuyện, nhưng chỉ thiếu một điều là anh chẳng có bạn bè gì hết. Và, anh
cũng chẳng nhớ rằng mình đã bỏ chiếc mũ trùm đầu và chiếc áo khoác ngoài của
mình ở đâu hết.
Tôi hiểu ra là: những chuyện tương-tự lại cũng đến với ông. Cuộc sống
vào thời này ai cũng phải giáp mặt với các ám-ảnh cùng nỗi ưu-tư do thế-giới
ngày nay mang lại, đến độ nó ngày càng trở nên giống như quả bóng bằng len cứ
rối tung, không cuộn lại được. Hãy thử nghĩ một người như Mark Twain kia lại
cũng là người được hỏi những câu vặn vẹo, thì khi đó ông ta chắc cũng đã nói: “Tôi có được nỗi vui mừng là có
khả-năng trả lời rất nhanh chóng một câu, là: Tôi không biết!”
Giáng Sinh, là mùa lễ đặc-biệt căng-thẳng đối với ông, không chỉ vì đó
là thời-gian rối bời nhất với mọi người, mà còn vì Ông Già Tuyết ngày một
già-khụ, nên đã giao-phó mọi công việc nặng-nhọc của lão cho ông, thôi. Riêng
ông, ông vẫn được mọi người trông đợi những chuyện mà chỉ có trời mới biết kiếm
đâu ra thật nhiều quà cáp –từ đồ chơi cho đến giấy vệ-sinh cho bọn nhỏ- rồi còn phải so-đo giá cả, và đảm-bảo là hàng
giao tận tay, tại nhà, rất đúng hẹn. Quả là, một việc gây nhức đầu đến khiếp
sợ. Trong khi đó, chả có ai buồn nghĩ đến việc tặng cho tiến sĩ Go Ogle bánh
ngọt, bánh kẹp hay bánh gì đó, dù to dù nhỏ. Ông Già Tuyết khi ấy chỉ tìm chỗ
mát dưới lùm cây mà sắp xếp quà cáp cho bọn nhỏ, thôi. Và khi ấy, ông đây
thường chỉ nhận được nhiều lắm là quả táo xanh kiểu Mac Kintosh, là cùng.
Đúng đấy. Giáng Sinh có thể cũng là cánh cửa mở ra chân trời mới/thế
giới mới nào đó, thật tốt tươi. Điều này xảy đến là vì khi Hài Nhi Giêsu sinh
ra lại là lúc thiên-hạ đem nhiều câu hỏi đến độ không có con toán “algôrít” nào
có khả-năng giải-đáp cách trọn vẹn được. Một số câu hỏi thì chỉ có trong Sách
Phúc Âm, thôi. Nhưng, sao sự việc trên đời lại xoay chuyển đến độ thế? Sao tôi
được trân trọng đến như thế? Hài Nhi đây, khi ấy, sẽ ra sao? Và đâu rồi, Hài
Nhi Vua dân Do-thái ở nơi đâu? Và, một câu hỏi sâu sát hơn đến với ta, là: khi,
giống như Đức Maria, sự việc trên có khiến ta trầm-tư suy-nghĩ tận tâm-can hơn
màn hình vi tính? Và, câu hỏi khác nữa, là: sao Hài Nhi đây từng sinh-hạ trong
cảnh nghèo khó, lại trở-thành chìa khoá mở ngỏ mọi hiểu biết về con người? Sao
Chúa lại gỡ bỏ cả một thế-giới rối bời như thế bằng việc sử-dụng những người
chỉ biết chạy đến với nhau và với Ngài, để có được câu giải-đáp?
Đó, chỉ là đôi câu xin gửi đến ông với lòng
trân-trọng.
Michael McGirr
(xem Michael McGirr, A Letter to Dr Go Ogle, Australian
Catholics Chrsitmas 2012, tr.12)
Viết thư như thế, mà lại gửi cho tiến
sĩ GoOgle, khác nào người viết đã trút “Cơn
Mưa Phùn” đầy hỏi-han lên đầu ông, cho tươi mát? “Mưa Phùn” đây, giống thứ “nước thánh” dội lên đầu đấng bậc vị vọng
cứ tưởng là thánh-nhân/hiền-lành rất đáng mến, nhưng chả bao giờ được phong cả.
“Cơn Mưa Phùn” đầy thánh-hoá (tức: thánh quá đọc kiểu Nam-kỳ) thì cũng nên phong cho Ts
Google, là người mà bần-đạo được nghe biết câu chuyện đối-thoại qua/lại giữa Gm
Nguyễn Văn Long ở Melbourne, Úc Châu với thành-viên An-phong Sydney hôm ấy. Hôm
ấy, là ngày Giám-mục mình phong linh-mục cho 5 phó tế Dòng Chúa Cứu Thế (chứ
không phong thánh), lại đã hỏi: “Là người
viết nhiều như anh, có điều gì mới mẻ không thế?”
Nghe hỏi, thành-viên nọ bèn nhớ về chuyện
“Cơn Mưa Phùn” ơn-huệ, đã nhanh chóng
trả lời: “Dạ có đấy, thưa Đức cha! Lâu
nay, Giáo Hội “lạm-phát” phong-thánh cho nhiều đấng, mà dân con mình cầu mãi vẫn
chẳng được gì; bèn chạy đến với thánh (?) Google để nhờ vả và hỏi han, ngay giữa
đêm, đã được lập tức trả lời, rất mãn nguyện. Vậy, sao ta không phong thánh cho
Google nhỉ? Thánh-nhân là gì, nếu không là đấng làm mọi người toại nguyện, khi
có việc đến kêu hoặc cầu?...”
Nghe hỏi, Gm Nguyễn Văn Long thuộc Giáo-phận
Melbourne, Úc chỉ cười vui vẻ, như thể bảo: “Có lý đấy chứ, hỡi nhà văn/nhà báo An Phong mình!”
Trả lời thế, há nào bảo: “Cơn mưa phùn” đời người cũng đem theo
nhiều huệ-lộc từ đâu đó, mà người nhận biết được người ban tặng ngay tức thời. Người
ban tặng “Cơn Mưa Phùn” nào cũng thế,
có khi chỉ là người bình thường, như bà mẹ chân-phương, hiền-từ vẫn muốn con
mình được nhiều “Cơn mưa ân-huệ từ chốn cao tít nhiều mây tầng vần vũ, rất
thiên nhiên.
“Cơn mưa phùn” chốn hiền-từ, cũng có thể là cơn mưa lất phất, rất hiền hoà, như tình-tự
của ai đó gửi gắm trong truyện kể ở đời người, như sau:
“Mẹ ít
văn hoá, nhưng mẹ nhớ khi nhỏ được thầy giáo dạy là, Golgi có nói một câu:
Nghèo đói là trường Đại Học tốt nhất. Nếu con có thể tốt nghiệp trường ĐH này,
thì những trường ĐH như Thiên Tân, Bắc Kinh con chắc chắn đều đỗ…”.
Ngọn khói
bếp dài cất lên từ trên nóc ngôi nhà nông dân cũ nát gia đình tôi. Người mẹ
chân thập thễnh của tôi đang nấu mì sợi cho tôi, những bột mì này có được nhờ
mẹ đổi năm quả trứng gà cho hàng xóm, chân mẹ bị thương vì mấy hôm trước, để
thêm tí tiền cho tôi nhập học, mẹ đẩy một xe chất đầy rau từ thôn ra thị trấn,
trên đường bị trật chân.
Bưng bát
mì, tôi đã khóc. Tôi buông đũa quỳ xuống đất, xoa nắn chỗ chân sưng phồng lên
to hơn cả cái bánh bao của mẹ, nước mắt rơi xuống đất… Nhà tôi ở Thiên Tân,
làng Đại Hữu Đới, huyện Vũ Thanh, tôi có một người mẹ tốt nhất thế gian tên là
Lý Diệm Hà.
Nhà tôi
vô cùng nghèo khó. Khi tôi ra đời, bà nội ngã bệnh ngay trên giường sưởi, tôi
bốn tuổi, ông nội lại mắc bệnh hẹp khí quản và bán thân bất toại, những món nợ
trong nhà lớn dần theo năm. Khi bảy tuổi, tôi được đi học, học phí là mẹ vay
người khác.
Tôi
thường đi nhặt những mẩu bút chì bạn bè vứt đi, dùng dây buộc nó lên một cái
que rồi viết tiếp, hoặc dùng một cái dây chun xoá sạch những cuốn vở bài tập đã
viết, rồi viết lại lên đó, mẹ thương tôi đến mức, cũng có lúc đi vay vài hào
của hàng xóm để mua vở và bút chì cho tôi.
Nhưng
cũng có những khi mẹ vui vẻ, là khi bất kể bài kiểm tra nhỏ hay kỳ thi lớn, tôi
luôn đứng đầu, toán thường được 100/100 điểm. Dưới sự khích lệ của mẹ, tôi càng
học càng thấy ham thích. Tôi thực sự không hiểu trên đời còn có gì vui sướng
hơn được học hành.
Chưa đi
học lớp một tôi đã thông thạo cộng trừ nhân chia và phân số, số phần trăm; khi
học Tiểu học tôi đã tự học để nắm vững Toán Lý Hoá của bậc Trung học Phổ thông;
Khi lên trung học, thành phố Thiên Tân tổ chức kỳ thi vật lý của bậc Trung học,
tôi là đứa học trò nông thôn duy nhất của cả năm huyện ngoại thành Thiên Tân
được giải, một trong ba người đỗ đầu.
Tháng 6
năm đó, tôi được đặc cách vào thẳng trường Trung học số 1 danh tiếng của Thiên
Tân, tôi vui sướng chạy như bay về nhà. Nào ngờ, khi tôi báo tin vui cho cả
nhà, mặt bố mẹ chất chứa toàn những đau khổ; bà nội vừa mất nửa năm, ông nội
đang gần kề cái chết, nhà tôi đã mắc nợ tới hơn mười nghìn Nhân dân tệ rồi. Tôi
lặng lẽ quay về bàn học, nước mắt như mưa suốt một ngày.
Đến tối,
tôi nghe thấy ở ngoài nhà có tiếng ồn ào. Thì ra mẹ tôi đang định dắt con lừa
con của nhà đi bán, cho tôi đi học, nhưng ba tôi không chịu. Tiếng ồn ào làm
ông nội nghe thấy, ông đang bệnh nặng, trong lúc buồn bã ông đã lìa đời. Sau lễ
an táng ông nội, nhà tôi lại mắc thêm vài nghìn tệ tiền nợ nữa. Tôi không còn
dám nhắc đến việc đi học nữa, tôi cất “Giấy báo nhập học” thật kỹ vào vỏ gối,
hàng ngày tôi ra đồng làm việc cùng mẹ.
Sau hai
hôm, tôi và ba tôi cùng lúc phát hiện ra: con lừa con biến mất rồi. Ba tôi sắt
mặt lại, hỏi mẹ tôi: “Bà bán con lừa con rồi à? Bà bị thần kinh à? Sau này lấy
gì kéo, lương thực hoa màu bà đẩy xe tay nhé, bà tự cõng nhé? Bà bán lừa một
hai trăm bạc liệu cho nó học được một học kỳ hay là hai học kỳ?”
Hôm đó mẹ
tôi khóc, mẹ tôi dùng một giọng rất dữ dội rất hung dữ để gào lại ba tôi: “Con
cái mình đòi đi học thì có gì sai? Nó thi lên được trường số 1 của thành phố nó
là đứa duy nhất của cả huyện này đấy, tôi không thể để cho tiền đồ của nó bị lỡ
dở được. Tôi sẽ dùng tay đẩy, dùng lưng vác, để cho nó đi học…”
Cầm sáu
trăm tệ mẹ vừa bán lừa, tôi thật sự chỉ muốn quỳ xuống dập đầu trước mẹ. Tôi đã
thích được học quá rồi, mà còn học tiếp, thì mẹ sẽ khổ sở bao nhiêu, vất vả
bươn chải thêm bao nhiêu?
Mùa thu
năm đó tôi quay về nhà lấy áo lạnh, thấy mặt ba tôi vàng như sáp, gầy da bọc
xương đang nằm trên giường sưởi. Mẹ bình thản bảo: “Có gì đâu, bị cảm, sắp khỏi
rồi”. Ai ngờ, hôm sau tôi xem vỏ lọ thuốc của ba, thì thấy đó là thuốc ngăn
ngừa tế bào ung thư phát triển.
Tôi kéo
mẹ ra ngoài nhà, khóc hỏi mẹ mọi chuyện là thế nào, mẹ bảo, từ sau khi tôi đi
học, ba bắt đầu đi ngoài ra máu, ngày càng nặng lên. Mẹ vay sáu nghìn tệ đưa ba
lên Thiên Tân, Bắc Kinh đi khắp nơi, cuối cùng xác định là u nhu ruột bowel
polyps, bác sĩ yêu cầu ba phải mổ gấp. Mẹ chuẩn bị đi vay tiền tiếp, nhưng ba kiên
quyết không cho. Ông nói, bạn bè họ hàng đã vay khắp lượt rồi, chỉ vay mà không
trả thì còn ai muốn cho mình vay nữa!
Hàng xóm
kể với tôi: Mẹ dùng một phương pháp nguyên thuỷ và bi tráng nhất để gặt lúa
mạch. Mẹ không đủ sức gánh lúa mạch ra sân kho để tuốt hạt, mẹ cũng không có
tiền thuê người giúp, mẹ bèn gặt dần, lúa mạch chín chỗ nào gặt chỗ đó, sau đó
dùng xe cải tiến chở về nhà, tối đến mẹ trải một tấm vải nhựa ra sân, dùng hai
tay nắm từng nắm lúa mạch đập lên một hòn đá to.
Lúa mạch
trồng trên ba mẫu đất của nhà, một mình mẹ làm, mệt đến mức không đứng dậy nổi
nữa thì mẹ ngồi xổm xuống cắt, đầu gối quỳ còn chảy máu, đi đường cứ cà nhắc… Không
đợi hàng xóm kể hết, tôi chạy như bay về nhà, khóc to gọi mẹ: “Mẹ, mẹ, con
không thể đi học nữa đâu”. Kết quả, mẹ vẫn tống tôi lên trường.
Tiền sinh
hoạt phí mỗi tháng của tôi chỉ 60 đến 80 tệ (tương đương 120-160.000 VND), thật
thảm hại nếu so với những người bạn học khác mỗi tháng có 200-240 tệ. Nhưng chỉ
mình tôi biết, món tiền nhỏ này mẹ tôi cũng phải tằn tiện lắm, từ ngày đầu
tháng đã dành từng hào từng hào, bán từng quả trứng gà, rau xanh lấy từng đồng
từng đồng, có lúc dành dụm không đủ đã phải giật tạm vài đôi chục. Mà cha tôi,
em trai tôi, dường như chẳng bao giờ có thức ăn, nếu nhà ăn rau cũng chẳng dám
xào mỡ, chỉ chan tí nước dưa muối ăn qua bữa.
Mẹ không
muốn tôi đói, mỗi tháng mẹ chăm chỉ đi bộ hơn mười cây số mua mì tôm với giá
bán buôn. Rồi mỗi cuối tháng, mẹ vất vả cõng một túi nặng lên Thiên Tân thăm
tôi. Trong túi ấy ngoài những gói mì tôm ra, còn có nhiều xếp giấy loại mẹ phải
đi bộ ra một xưởng in ngoài thị trấn cách nhà 6km để xin cho tôi (đó là giấy để
tôi làm nháp toán), cả một chai tương cay rất to, cải bẹ muối thái sợi, và cả
một cái tông đơ để cắt tóc. (Cắt tóc nam rẻ nhất Thiên Tân cũng phải 5 tệ, mẹ
muốn tôi dành tiền cắt tóc để mua thêm lấy vài cái bánh bao mà ăn).
Tôi là
học sinh cấp 3 duy nhất của Thiên Tân đến cả rau ở bếp ăn nhà trường cũng không
mua nổi, chỉ có thể mua vài cái bánh bao, mang về ký túc ăn cùng mì sợi khô
hoặc chấm với tương ớt, kẹp dưa muối để ăn qua bữa. Tôi cũng là học sinh duy
nhất không có giấy kiểm tra, chỉ có thể tận dụng giấy một mặt của xưởng in để
viết bài. Tôi là đứa học sinh duy nhất chưa bao giờ dùng xà phòng, khi giặt
quần áo tôi thường đi nhà bếp xin ít bột kiềm nấu ăn (alkali – chất kiềm, dùng
để hấp bánh bao, làm bánh nướng, làm nước sôđa) là xong. Nhưng tôi chưa bao giờ
tự ti, tôi cảm thấy mẹ tôi khổ cực cả đời, như người anh hùng chống lại đói
khổ, làm con của người mẹ như thế tôi rất tự hào.
Hồi mới
lên Thiên Tân, tiết học tiếng Anh đầu tiên khiến tôi ù cạc. Khi mẹ lên, tôi kể
cho mẹ nghe tôi sợ tiếng Anh thế nào, ai ngờ mẹ chỉ cười bảo: “Mẹ chỉ biết con
là đứa trẻ con khổ cực nhất, mẹ không thích con kêu khó, vì chịu khổ được thì
chả còn gì khó nữa.”
Tôi hơi
bị nói lắp, có người bảo, học tiếng Anh đầu tiên cần làm chủ được cái lưỡi của
mình, bởi vậy tôi thường kiếm một hòn sỏi ngậm vào miệng mình, rồi gắng đọc
tiếng Anh. Hòn sỏi cọ xát vào lưỡi tôi, có lúc máu chảy ra bên mép, nhưng tôi
cố gắng để kiên trì.
Nửa năm
trôi qua, hòn sỏi nhỏ đã bị mài tròn đi, lưỡi tôi cũng đã nhẵn, tiếng Anh đã
thành người giỏi thứ 3 của lớp. Tôi vô cùng cảm ơn mẹ, lời mẹ khích lệ tôi vượt
qua khó khăn lớn trong học tập. Lần đầu tiên tôi được tham gia cuộc thi Olympic
tri thức toàn quốc khu vực Thiên Tân, đoạt giải Nhất môn Vật lý và giải Nhì môn
Toán học, tôi được đại diện Thiên Tân đi Hàng Châu tham gia Cuộc thi Olympic
toàn Trung quốc môn Vật lý.
“Đoạt lấy
chiếc Cup giải Nhất toàn Trung quốc tặng mẹ, rồi lên đường dự Olympic Vật lý
Thế giới!” Tôi không ngăn được nỗi khao khát trong lòng, tôi viết thư báo cho
mẹ tin vui và mơ ước của tôi. Kết quả, tôi chỉ được giải Nhì, tôi nằm vật ra
giường, không ăn không uống.
Dù tôi là
người đạt thành tích cao nhất trong đoàn Thiên Tân đi thi, nhưng nếu tính cả
những khốn khổ của mẹ tôi vào, thì thành tích này không xứng đáng! Tôi về
trường, các thầy ngồi phân tích nguyên nhân thất bại cho tôi thấy: Tôi những
muốn phát triển toàn diện cả Toán Lý Hoá, những mục tiêu của tôi quá nhiều nên
sức lực tinh thần tôi phải phân tán rộng. Nếu giờ tôi chỉ chọn một mục tiêu
trước mắt là kỳ thi Toán, nhất định tôi thắng.
Tôi cuối
cùng đã giành chiến thắng tại kỳ thi Olympic Toán toàn Trung Quốc với điểm số
tuyệt đối, lọt vào đội tuyển Quốc gia, cả mười kỳ thi kiểm tra ở đội tuyển tôi
đều là người đứng đầu. Với thành tích đó, tôi được sang Argentina tham gia kỳ
thi Olympic Toán quốc tế.
Nộp xong
phí báo danh, tôi gói những sách vở cần chuẩn bị và tương đậu cay của mẹ lại,
chuẩn bị lên đường. Giáo viên chủ nhiệm và thầy giáo dạy Toán thấy tôi vẫn mặc
bộ quần áo thải của người khác cho, những thứ áo quần màu sắc chả đâu vào đâu,
kích cỡ khác nhau, bèn mở tủ áo của tôi ra, chỉ vào những áo trấn thủ vá, những
áo bông tay đã phải nối hai lần, vạt đã phải chắp ba phân, hỏi tôi: “Kim Bằng,
đây là tất cả quần áo của em ư?”
Tôi chả
biết nói sao, vội đáp: “Thầy ơi, em không sợ người khác chê cười! Mẹ em thường
bảo, Phúc Hữu Thi Thư Khí Tự Hoa – trong lòng có sách vở tất mặt mũi sáng sủa,
em mặc những thứ đồ này đi Mỹ gặp tổng thống Clintơn em cũng chẳng thấy
ngượng.” Olympic Toán học Thế giới lần thứ 38 chính thức khai mạc.
Chúng tôi
thi liên tục suốt năm tiếng rưỡi, từ 8 giờ 30 phút sáng tới 2h chiều. Ngày hôm
sau công bố kết quả, đầu tiên công bố Huy chương Đồng, tôi không muốn nghe thấy
tên mình; Sau đó công bố Huy chương Bạc, cuối cùng, công bố Huy chương Vàng,
người đầu tiên, người thứ hai, người thứ ba là tôi.
Tôi khóc
lên vì sung sướng, trong lòng tự nói: “Mẹ ơi, con mẹ thành công rồi!” Tin tôi
và một người bạn nữa đoạt Huy chương Vàng kỳ thi Olympic Toán học ngay chiều
hôm đó đã được Đài phát thanh Nhân dân Trung ương TQ và Đài truyền hình Trung
ương TQ đưa. Ngày 1/8, chúng tôi vinh quang trở về, lễ đón long trọng được Hiệp
hội khoa học Trung Quốc và Hội Toán học TQ tổ chức. Khi đó, tôi muốn về nhà,
tôi muốn sớm gặp mẹ, tôi muốn chính tay tôi đeo tấm huy chương vàng chói lọi
lên cổ mẹ…
Hơn mười
giờ đêm tối hôm đó, tôi cuối cùng đã đội trời đêm về đến nhà. Người mở cửa là
ba tôi, nhưng người một tay ôm chặt lấy tôi vào ngực trước lại chính là mẹ tôi.
Dưới trời sao vằng vặc, mẹ tôi ôm tôi rất chặt…
Tôi lấy
tấm huy chương vàng đeo lên cổ mẹ, khóc một cách nhẹ nhõm và sung sướng. Trường
Trung học số Một của Thiên Tân chật ních người, mẹ được ngồi lên bàn Chủ tịch
danh dự cùng với các quan chức Cục giáo dục Thiên Tân và các giáo sư toán học
hàng đầu. Hôm đó, tôi đã phát biểu thế này:
“Tôi muốn
dùng cả sự sống của tôi để cảm tạ một người, là người mẹ đã sinh và nuôi nấng
tôi. Mẹ tôi là một người phụ nữ nông dân bình thường, nhưng những đạo lý mẹ dạy
tôi nên người đã khích lệ tôi cả đời. Năm tôi học lớp 10, tôi muốn mua cuốn
sách “Đại từ điển Anh-Trung” để học tiếng Anh, mẹ tôi không có tiền, nhưng mẹ
vẫn nghĩ cách giúp tôi.
Sau bữa
cơm sáng, mẹ tôi mượn một chiếc xe cải tiến, chất một xe rau cải trắng, hai mẹ
con tôi đẩy ra chợ huyện cách hơn bốn mươi km bán rau. Đến được chợ đã gần
trưa, buổi sáng đó tôi và mẹ chỉ ăn hai bát cháo ngô nấu với khoai lang đỏ, lúc
đó bụng đói cồn cào, chỉ mong có ai tới mua cho cả xe rau ngay. Nhưng mẹ vẫn
nhẫn nại mặc cả từng bó, cuối cùng bán với giá 1 hào một cân. Hai trăm cân rau
đáng lẽ 21 tệ, nhưng người mua chỉ trả 20 tệ.
Có tiền
rồi tôi muốn ăn cơm, nhưng mẹ bảo nên đi mua sách trước, đó là việc chính của
ngày hôm nay. Chúng tôi đến hiệu sách hỏi, giá sách là 18 tệ 2 hào 5 xu, mua
sách rồi còn lại 1 tệ 7 hào 5 xu. Nhưng mẹ chỉ cho tôi 7 hào rưỡi đi mua hai
cái bánh bột nướng, một tệ kia còn phải cất đi để dành cho tôi làm học phí. Tuy
ăn hết hai cái bánh nướng, nhưng đi bộ tiếp 40km về nhà, tôi vẫn đói tới mức
hoa mắt chóng mặt, lúc này tôi mới nhớ ra tôi đã quên không phần cho mẹ ăn một
miếng bánh nướng nào, mẹ tôi chịu đói cả ngày, vì tôi mà kéo xe suốt 80km đường
xa.
Tôi hối
hận tới mức chỉ muốn tát cho mình một cái, nhưng mẹ tôi chỉ bảo: “Mẹ ít văn
hoá, nhưng mẹ nhớ khi nhỏ được thầy giáo dạy là, Golgi có nói một câu: Nghèo
đói là trường đại học tốt nhất. Nếu con có thể tốt nghiệp trường đại học này,
thì những trường đại học như Thiên Tân, Bắc Kinh con chắc chắn đều đỗ.”
Khi mẹ
nói thế mẹ không nhìn tôi, mẹ nhìn ra con đường đất xa xôi, cứ như thể con
đường đất đó có thể thông tới tận Thiên Tân, đi thẳng tới Bắc Kinh. Tôi nghe mẹ
bảo thế, tôi không thấy đói nữa, chân tôi không mỏi nữa.. Nếu nghèo đói là
trường đại học tốt nhất, thì tôi muốn nói rằng, người mẹ nông dân của tôi chính
là người thầy giáo giỏi nhất của đời tôi.”
Dưới khán
đài, không biết có bao nhiêu đôi mắt đã ướt đẫm, tôi quay về phía người mẹ tóc
hoa râm của tôi, cúi người xuống kính cẩn…” TS Thiên Tân ghi (Võ Ngọc Khôi sưu tầm)
Đặt
giả thiết cũng rất nhỏ, rằng: đời này, mà lại không có những “cơn mưa phùn” yêu
thương như thế, thì sẽ thiếu vắng rất nhiều người hiền lành/tử-tế giống như
thế. Mưa gì thì mưa, chắc chắn cũng mang lại cho người nhiều tươi mát, rất
sướng vui.
Trần Ngọc Mười Hai
Vẫn mong rằng mưa ân-huệ
sẽ đổ hoài và đổ mãi
xuống mọi người,
ở trong đời.
